Digitaal tijdschrift  >  Botontkalking - Osteoporose

Botontkalking - Osteoporose

Het begrip osteoporose is een samenvoeging van het Latijnse woord “os” en het griekse woord “poros”. Het eerste woord betekent “bot” en het tweede “opening” of “gat”. De botten kennen, ondanks hun stevigheid en stabiliteit, een uiterst actieve stofwisseling. Ze worden voortdurend afgebroken en weer opgebouwd. Per jaar wordt zo’n 10 tot 20% van het botweefsel vervangen. Onder bepaalde omstandigheden kan botweefsel bijzonder snel worden afgebroken. Astronauten bijvoorbeeld, verliezen door gewichtsloosheid als gevolg van het ontbreken van de zwaartekracht, in drie maanden ongeveer 25 gram calcium. De totale hoeveelheid calcium in het lichaam bedraagt circa 1,5 kilogram; 99% daarvan bevindt zich in de botten.

Osteoporose is een “welvaartsziekte” en kan tegenwoordig ook worden gerekend tot de ”volksziekten”. Hoewel het lange tijd vooral een ziekte was die vrouwen trof, zien we deze steeds meer ook bij mannen voorkomen. Osteoporose wordt vaak ontdekt door het, onder betrekkelijk normale omstandigheden, gemakkelijk oplopen van botbreuken. Het kan naast de aandoeningen van hart- en vaatziekten en kanker, worden gerekend tot één van de belangrijkste problemen de gezondheid betreffende. Ze behoort daardoor ook tot één van de grootste kostenposten in de gezondheidszorg. Dit geldt niet alleen voor ons land, maar wereldwijd. Onderzoeken laten wel grote verschillen zien tussen de diverse landen. Deze verschillen hebben vooral te maken met de voeding en de verwerking van calcium in het lichaam. Aan de ene kant staat Finland met het kleinste aantal botbreuken als gevolg van osteoporose. Aan de andere kant vinden we bij onderzoeken de Japanners met een geringe opname van calcium via de voeding, en de meeste botbreuken. Aangenomen mag worden, dat Eskimo’s door hun betrekkelijk eenzijdige en eiwitrijke voedingspatroon in het bijzonder aan osteoporose zullen lijden.

Calcium

Het schijnt logisch, te denken, dat door een te geringe toevoer van calcium via voeding en/of voedingssupplementen, het lichaam automatisch de eigen reserves in bijvoorbeeld de botten aanspreekt waardoor deze steeds poreuzer worden. Het extra toevoeren van calcium zou dan de remedie kunnen zijn. Zowel de eerste als de tweede stelling zijn wijd verbreide misverstanden. De zaken liggen iets gecompliceerder.

Met het vorderen van de leeftijd is er sprake van een normale, fysiologische afbraak van botweefsel. Bij mannen boven de 50 jaren is dat ongeveer 0,4% per jaar. Bij vrouwen bedraagt het percentage circa 1% vanaf het 35ste jaar; na de overgang kan dat oplopen tot 2 á 3 procent per jaar. Op die manier kan een vrouw van 70 jaren zo’n 30% aan botmassa zijn kwijt geraakt. De vraag is natuurlijk in hoeverre dat nog fysiologisch is. De feiten geven namelijk ook iets weer van de gevolgen van de welvaart. Naast leeftijd en geslacht speelt ook het lichaamsgewicht een rol mee. Hoewel mensen die zwaarder zijn, meer botmassa zouden kunnen gebruiken, is het omgekeerde het geval. Meer overgewicht, betekent een grotere afbraak van botmassa. Dat voldoende beweging van belang is om osteoporose in meer of mindere mate tegen te gaan, is algemeen bekend. Men kan wat dat betreft echter ook te ver gaan. Uit onderzoek is gebleken, dat een overmaat aan beweging, bijvoorbeeld door bij sporten tot aan of over de grens te gaan, de botdichtheid juist afneemt. De beweging hoeft dus niet te bestaan uit joggen of hardlopen. Eenvoudige bewegingsoefeningen of gewoon een wandeling kunnen al heel nuttig zijn. Zelfs een training terwijl men erbij zit, kan helpen.

Het verloop van en oorzaken voor osteoporose

De opbouw van het botweefsel door middel van voornamelijk fosforzure en koolzure kalk, gebeurt door de osteoblasten. Voor de afbraak zijn de osteoclasten verantwoordelijk. Calcium zorgt voor de eigenlijke stabiliteit van de botten. Een juiste balans tussen opbouw en afbraak is van belang voor gezonde botten; de leeftijd daarbij in aanmerking genomen. We onderscheiden de primaire osteoporose en de secundaire. In het eerste, meest voorkomende geval, schort er iets aan de basale calcium huishouding. Met andere woorden de calcium stofwisseling. De secundaire osteoporose is het gevolg van een andere ziekte zoals bij een te “snel” werkende schildklier, diabetes (suikerziekte), tumoren en aandoeningen van de nieren. Het kan ook het gevolg zijn van een reguliere behandeling; we spreken dan van een iatrogene osteoporose.

Oorzaken en tegelijkertijd risicofactoren voor osteoporose zijn:

·  Het teruglopen van oestrogenen tijdens de overgang. Hierbij moet worden bedacht, dat het zo’n 20 tot 35% van de vrouwen betreft. Dat betekent wél, dat 65 tot 80% van de vrouwen géén last hebben van osteoporose, overigens zonder dat zij extra oestrogenen kregen voorgeschreven. Dat geeft te denken!

·  Familiaire belasting.

·  Bij reuma is de kans op osteoporose 2 maal zo groot.

·  Overmatige activiteit van schildklier of bijschildklieren.

·  Diabetes.

·  Vrouwen met minder dan 30 jaren menstruatie.

·  Kinderloosheid.

·  Het verwijderen van de eierstokken op jonge leeftijd.

·  Geïsoleerd keukenzout, vooral de jodiumhoudende. Indien zout wordt gewenst, dan zeezout gebruiken.

·  Tekort aan calcium in de voeding of een verstoorde opname in de darmen.

·  Een tekort aan vitamine D.

·  Een tekort aan magnesium en/of silicium.

·  Te hoge doses vitamine A, de tegenspeler van vitamine D; méér dan 1 mg per dag.

·  Te weinig of juist overmatige beweging.

·  Medicamenten zoals diuretica (“plaspillen”), laxeermiddelen, antibiotica, cortison, aspirine, pijnstillers enzovoort.

·  Het lichaam verzurende producten waaronder te veel eiwitten en suikers. Niet alleen de enkelvoudige suikers maar ook de “verborgen” en samengestelde zoals in koolhydraten. Dierlijke eiwitten bevorderen de uitscheiding van calcium.

We kunnen er gerust van uitgaan, dat de welvaart een belangrijke rol speelt bij de toename van het aantal gevallen van osteoporose. We wijten dit vooral aan de verzuring, die ook de mensen niet bespaard blijft en erg veel schade kan berokkenen. De consumptie van eiwitten in de vorm van vlees, vis, gevogelte, melk en melkproducten is de laatste tientallen jaren enorm gestegen. Hetzelfde geldt voor het gebruik van suiker en koolhydraten (zetmeel). Frisdranken bijvoorbeeld bevatten flink veel suiker zonder dat het zo opvalt en dat geldt zelfs voor bepaalde zogenaamde vruchtensappen. Verder is suiker een belangrijk bestanddeel  van heel veel andere voedingsmiddelen waarin je het misschien niet zou verwachten. Te denken valt aan sauzen voor salades, jus enzovoort. Verder aan conserven en fast food. Onze basische aardappelen hebben plaats moeten maken voor pasta’s; voor verzurende koolhydraten dus. Het is van belang om producten zorgvuldig te selecteren. Hoe zuiverder en volwaardiger de voeding, hoe kleiner het risico dat er op dat gebied iets mis gaat. De volwaardigheid van de voeding is afhankelijk van het aantal bewerkingen dat het heeft ondergaan. Rauwkost bijvoorbeeld is volwaardiger dan gekookte groenten en deze laatste weer meer dan conserven.

Dat verzuring als oorzaak voor osteoporose wordt aangevoerd, vindt zijn verklaring in het feit, dat zuren altijd dienen te worden geneutraliseerd door basen. Basen zijn de tegenhangers van zuren. Het probleem nu is, dat basen steeds van buiten het lichaam dienen te komen; via de voeding of eventueel door het gebruik van voedingssupplementen. Hiervóór is al betoogd, dat de voeding tegenwoordig in de regel het lichaam juist verzuurt. Er is dus geen andere oplossing dan om het teveel aan zuren te neutraliseren door middel van de eigen basische stoffen en een belangrijke is het calcium. Dit wordt onttrokken aan de botten en osteoporose is daarmee een feit! Verder moet worden beseft, dat zuren niet alleen via de voeding het lichaam binnenkomen. Het lichaam verzuurt ook door spanningen en stress en daaraan hebben veel mensen geen gebrek. Dat psychische verzuring bestaat, demonstreert onder andere het gezegde “zuur kijken”. Lichaamsbeweging draagt eveneens bij tot de vorming van zuren, die moeten worden geneutraliseerd. Waarschijnlijk is dat dan ook de reden van wat uit onderzoek gebleken is, dat een overmaat aan lichamelijke inspanning leidt tot ontkalking van de botten. Het gaat duidelijk steeds weer om een “te”, want “gedoseerde” beweging is juist goed.

Aanwijzingen voor osteoporose

Behalve een botbreuk of fractuur zijn er gelukkig symptomen die al eerder wijzen in de richting van osteoporose.

·  Lage rugpijn bij belasting en chronische rugpijn.

·  Pijn in de lendenen bij het uit bed komen of opstaan van een stoel.

·  Problemen met even stilstaan; lopen gaat beter hoewel vaak met kleine, voorzichtige passen.

·  Het afnemen van de lichaamslengte; de armen schijnen in verhouding te lang.

·  Een ronde rug.

·  Vouwen op de rug, die de vorm hebben van een dennenboom met de wervelkolom als stam.

Melk

Tenslotte nog iets over het drinken van melk. Uit onderzoeken is gebleken, dat er bij mensen die géén melk dronken, minder heupfracturen voorkwamen. Melk is dus niet zo goed als men wel beweert. Melk is inderdaad rijk aan calcium, maar bevat in verhouding te veel fosfor zodat het lichaam er niet alleen niets mee beginnen kan, maar bovendien van calcium wordt beroofd om het overtollige fosfor te binden. Wij worden bij de promotie van melk niet voorgelogen, ons worden halve waarheden verteld. Het is toch op zijn minst opmerkelijk dat de meeste mensen niet van melk houden of er last van hebben. Veel van degenen die het drinken doen dat uit gewoonte of omdat ze in de veronderstelling zijn gebracht, dat het zo gezond is. Bijzonder is ook, dat melk tegenwoordig soms wordt “verrijkt” met calcium. Wanneer melk van zichzelf al zo rijk is aan calcium, hoeft er toch niet nog meer aan te worden toegevoegd. Via de voedingsindustrie wordt elke Nederlander patiënt alleen al door alles wat aan medicamenten en supplementen wordt toegediend. Van een verantwoorde dosering is geen sprake; de enige indicatie is de economie.

Voor meer informatie: info@gezondbeterworden.nl

Telefoon 0543 565253